چرا درماندهایم؟ — جامعهشناسی خودمانی
در این روزهای پرآشوب و پرشتاب، احساس درماندگی به نوعی بیماری رایج در جوامع مدرن بدل شده است. این احساس، نه فقط نتیجهٔ فشارهای اقتصادی، بلکه درونمایهای عمیقتر دارد که ریشه در ساختارهای اجتماعی، فرهنگی، و روانی جامعه دارد. اگر بخواهیم به طور کامل و جامع دربارهٔ این موضوع صحبت کنیم، باید به چندین بعد مختلف نگاه کنیم که هر کدام به نوعی نقش مهمی در شکلگیری این حالت ایفا میکنند.
در ابتدا، باید به نقش ساختارهای اقتصادی و سیاستهای مالی اشاره کنیم. در دنیای امروز، نابرابریهای اقتصادی به شدت افزایش یافته است. ثروت در دست معدود افراد محدود شده و اکثریت مردم، حتی در کشورهای توسعهیافته، با فقر نسبی یا مطلق دست و پنجه نرم میکنند. این وضعیت، احساس درماندگی را در افراد تقویت میکند، زیرا هر چه بیشتر تلاش میکنند، به نظر نمیرسد که واقعاً به جایی برسند. این نابرابری، نه تنها در سطح اقتصادی، بلکه در سطح روانی و اجتماعی نیز اثرگذار است. احساس اینکه در جامعهای زندگی میکنید که فرصتهای برابر ندارد، اعتماد به نظام و حتی به خودتان را کاهش میدهد، و در نهایت، احساس بیپناهی و درماندگی را تقویت میکند.
علاوه بر این، در جامعهشناسی خودمانی، نقش فرهنگ و ارزشهای حاکم بر جامعه بسیار پررنگ است. در بسیاری از فرهنگها، فشارهای اجتماعی و توقعات غیرواقعی، افراد را در پی رسیدن به معیارهای غیرقابلدستیابی قرار میدهد. مثلا، معیارهای زیبایی، موفقیت، و ثروت، آنقدر بالا و غیرقابلرسیدن هستند که افراد را به سمت ناامیدی و احساس ناتوانی سوق میدهند. به همین دلیل، بسیاری از افراد احساس میکنند که نمیتوانند به انتظارات جامعه پاسخ دهند، و این احساس، به تدریج، درونی و عمیق میشود. در چنین شرایطی، فرد احساس میکند که در مقابل موجهای عظیم تغییر و فشار، تنها و بیپناه است.
در کنار این موارد، تأثیر فناوری و شبکههای اجتماعی هم نباید نادیده گرفته شود. امروزه، فضای مجازی با نمایش زندگیهای موفق، زیبا و بینقص، تصویری نادرست و اغراقآمیز از واقعیت ارائه میدهد. این موضوع، افراد را در مقایسه دائمی قرار میدهد و آنها را به سمت احساس ناکامی و درماندگی سوق میدهد. مثلا، وقتی فرد، زندگیهای لوکس و بینقص دیگران را میبیند، احساس میکند که خودش چیزی کم دارد، و این حس، در نهایت، به نارضایتی و احساس بیکفایتی منجر میشود. در نتیجه، فناوری، همزمان با اینکه ابزار ارتباط و پیشرفت است، میتواند عاملی بحرانی در شکلگیری احساس درماندگی باشد.
همچنین، نقش خانواده و روابط اجتماعی در این معما بسیار مهم است. در بسیاری از موارد، خانوادههایی که از نظر اقتصادی یا عاطفی آسیبپذیر هستند، نمیتوانند نقش پشتیبانیکننده را به درستی ایفا کنند. این موضوع، احساس بیپناهی و بیپشتیبانی را در افراد تقویت میکند. علاوه بر این، تنشهای خانوادگی، نابرابری در روابط، و کمبود محبت، منجر به کاهش اعتماد به نفس و احساس درماندگی میشود. در نهایت، فرد احساس میکند که در برابر مشکلات، تنها است و راه حلی ندارد.
از سوی دیگر، نظام آموزش و پرورش نیز نقش مهمی در این فرآیند دارد. در بسیاری موارد، نظام آموزشی، تمرکز زیادی بر رقابت، موفقیت فردی، و کسب مهارتهای فنی دارد، اما کمبود آموزشهای روانی، عاطفی و مهارتهای زندگی، باعث میشود که افراد آماده نباشند در مقابل فشارهای روانی و اجتماعی مقاومت کنند. این نواقص، در کنار فشارهای اقتصادی و فرهنگی، فرد را به سمت احساس ناتوانی سوق میدهد.
در کنار تمام این عوامل، باید به نقش بحرانهای متعدد اجتماعی اشاره کنیم؛ بحرانهای اقتصادی، سیاسی، زیستمحیطی و فرهنگی، همگی احساس بیپناهی و درماندگی را در افراد تقویت میکنند. وقتی جامعه در بحران است، افراد احساس میکنند که هیچچیز دستشان نیست و آیندهشان نیز تیره و تار است. این احساس، باعث میشود که فرد نتواند تصمیمگیریهای منطقی و موثر داشته باشد، و در نتیجه، در وضعیت فعلی گرفتار میشود.
در نهایت، باید بگوییم که احساس درماندگی، حاصل ترکیبی پیچیده و چندبعدی است. این احساس، نه تنها نتیجهٔ یک عامل، بلکه حاصل تعاملات متعدد ساختاری، فرهنگی، اقتصادی، روانی و اجتماعی است. برای مقابله با این وضعیت، نیاز است که نگاه جامع و چندجانبه داشته باشیم. اصلاح ساختارهای اقتصادی، آموزش مهارتهای زندگی، ترویج ارزشهای واقعی، و توجه به سلامت روانی، از جمله راهکارهای مهم و اساسی هستند که میتوانند برای کاهش این احساسات منفی و ایجاد جامعهای مقاومتر و امیدوارتر، موثر واقع شوند.
در پایان، باید گفت که درک عمیقتر و پذیرش واقعیتها، اولین قدم برای عبور از بحرانهای روانی و اجتماعی است. تنها با همبستگی، همدلی و تغییر در نگرشها و ساختارها، میتوان راهی برای عبور از این بحران و رسیدن به جامعهای سالمتر و پرامیدتر پیدا کرد. این، وظیفهٔ همگانی است و هر فرد باید نقش خود را در این فرآیند ایفا کند.
برای دانلود اینجا کلیک فرمایید
برای دانلود کردن به لینک بالای کلیک کرده تا از سایت اصلی دانلود فرمایید.