جزوه ارتعاشات مکانیکی دانشگاه علم و صنعت، تالیف دکتر شاهرخ حسینی هاشمی، یکی از منابع مهم و معتبر در حوزه مهندسی مکانیک است که به بررسی و تحلیل دقیق مفاهیم و اصول مربوط به ارتعاشات در سیستم‌های مکانیکی می‌پردازد. این جزوه، به طور جامع و مفصل، مباحث مختلفی را در بر می‌گیرد که برای دانشجویان، مهندسان و محققانی که در زمینه طراحی، تحلیل و کنترل سیستم‌های ارتعاشی فعالیت می‌کنند، بسیار ارزشمند و کاربردی است.

در این جزوه، ابتدا مفاهیم پایه‌ای و بنیادی مربوط به ارتعاش، نظیر تعریف ارتعاش، انواع آن، و تفاوت میان ارتعاشات آزاد و اجباری، به صورت کامل شرح داده می‌شود. در ادامه، اصول نظریه‌های مرتبط با حرکت سیستم‌های مکانیکی، مانند معادلات دیفرانسیل، مدل‌سازی سیستم‌های خطی و غیرخطی، و معادلات حرکت، به تفصیل مورد بحث قرار می‌گیرند. یکی از ویژگی‌های بارز این جزوه، تمرکز بر روش‌های حل معادلات ارتعاش است؛ از جمله روش‌های تحلیلی، عددی و تقریبی، که در تحلیل سیستم‌های پیچیده و واقعی کاربرد فراوان دارند.
یکی از بخش‌های مهم این جزوه، بررسی سیستم‌های دو درجه آزادی است. در این قسمت، نحوه تحلیل ارتعاشات در سیستم‌هایی که دارای دو نقطه یا دو جرم هستند، شرح داده می‌شود. این موضوع، به دلیل اهمیت در طراحی ماشین‌آلات، سازه‌ها و سیستم‌های کنترل، اهمیت ویژه‌ای دارد. همچنین، در ادامه، به بررسی سیستم‌های چند درجه آزادی می‌پردازد، که شامل تحلیل مدهای طبیعی، فرکانس‌های طبیعی، و شکل‌های ارتعاش است. در این قسمت، مفاهیم مهمی مانند مدهای طبیعی، فرکانس‌های رزونا و نحوه تشخیص آن‌ها، بیان شده است.
در بخش دیگری از جزوه، به تحلیل سیستم‌های خطی و غیرخطی، از جمله سیستم‌های با ارتعاش غیرخطی، پرداخته شده است. این بخش، به دلیل پیچیدگی‌های بالای تحلیل، با تمرکز بر روش‌های عددی و شبیه‌سازی، ارائه شده است. در این زمینه، مفاهیمی مانند پایداری سیستم، رفتار غیرخطی، و اثرات پارامترهای مختلف بر ارتعاشات، به دقت بررسی می‌شود. همچنین، روش‌های تحلیل پایداری، مانند روش‌های لورنتز و تحلیل خطی، به طور کامل آموزش داده شده است.
یکی دیگر از بخش‌های مهم جزوه، کنترل ارتعاش است. در این قسمت، تکنیک‌ها و روش‌های کنترل سیستم‌های ارتعاشی، از جمله کنترل فعال و غیرفعال، کنترل مبتنی بر حالت، و کنترل PID، به صورت جامع توضیح داده می‌شود. اهمیت این موضوع، در کاهش ارتعاشات ناخواسته و افزایش عمر مفید سیستم‌ها، بسیار زیاد است. ضمن اینکه، در این بخش، به کاربردهای عملی کنترل در صنعت، به عنوان مثال در ساخت ماشین‌آلات حساس، سازه‌های بلند، و تجهیزات حساس، اشاره شده است.
در ادامه، مباحث مربوط به ارتعاشات در سازه‌ها و ساختمان‌ها، از جمله تحلیل ارتعاشات در تیرها، ستون‌ها، و پل‌ها، به صورت تخصصی بررسی می‌شود. این بخش، با تمرکز بر تحلیل دینامیکی سازه‌ها، اصول طراحی مقاوم در برابر ارتعاشات زلزله و باد، و روش‌های کاهش پاسخ سازه‌ها، ارائه می‌شود. استفاده از روش‌های عددی، مانند تحلیل اجزاء محدود، در این بخش، نقش مهمی دارد و به دانشجویان کمک می‌کند تا بتوانند مسائل واقعی را به شکل بهتری حل کنند.
علاوه بر این، در جزوه، به موضوع ارتعاشات در تجهیزات مکانیکی، نظیر فن‌ها، توربین‌ها، و ماشین‌آلات صنعتی، توجه ویژه شده است. در این بخش، مشکلات مربوط به ارتعاشات ناشی از عدم تعادل، خوردگی، و خطاهای ساخت، مورد بررسی قرار می‌گیرد. راهکارهای کاهش این ارتعاشات، مانند تعادل‌سازی، استفاده از سیستم‌های دمپینگ، و تنظیم پارامترهای سیستم، به خوبی توضیح داده شده است. این موضوع، اهمیت زیادی در صنعت دارد، چرا که ارتعاشات بیش از حد، می‌تواند منجر به خرابی‌های فنی، کاهش بهره‌وری، و هزینه‌های بالای نگهداری شود.
در بخش پایانی، به مباحث نوین و پیشرفته در حوزه ارتعاشات مکانیکی، مانند ارتعاشات در سیستم‌های چندفازی، نانومواد، و سیستم‌های هوشمند، اشاره شده است. این بخش، به عنوان یک نگاه آینده‌نگر، نشان می‌دهد که چگونه فناوری‌های نوین، می‌توانند در کنترل و تحلیل ارتعاشات، نقش پررنگ‌تری ایفا کنند. همچنین، کاربردهای این فناوری‌ها در صنعت هوافضا، پزشکی، و ساخت مواد، با جزئیات کامل بررسی شده است.
در مجموع، جزوه ارتعاشات مکانیکی دکتر شاهرخ حسینی هاشمی، با ارائه تعاریف دقیق، روش‌های حل مختلف، تمرین‌های عملی و مثال‌های کاربردی، یک منبع کامل و بی‌نظیر برای دانشجویان و مهندسان است. این جزوه، نه تنها مفاهیم نظری را به خوبی آموزش می‌دهد، بلکه توانایی تحلیل مسائل پیچیده و واقعی را نیز به دانش‌آموختگان می‌دهد. بنابراین، مطالعه و درک عمیق این جزوه، نقش کلیدی در توسعه مهارت‌های فنی و پژوهشی در حوزه ارتعاشات مکانیکی ایفا می‌کند، و به عنوان یک راهنمای جامع، راه را برای پیشرفت در این حوزه هموار می‌سازد.